Khi trời mưa to, nhiều người dùng điện thoại thường gặp tình trạng mạng di động chập chờn, tải trang web lâu hoặc video liên tục giảm chất lượng. Điều này dễ dẫn đến quan niệm sai lầm rằng hạt mưa trực tiếp suy yếu sóng 4G, 5G. Tuy nhiên, sự thật phức tạp hơn nhiều. Bài viết này sẽ giải thích các nguyên nhân thực sự khiến mạng chậm khi mưa, giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của hạ tầng viễn thông Việt Nam.

Tác động trực tiếp của mưa đến sóng 4G, 5G thực sự nhỏ đến mức nào?

Theo các nghiên cứu khoa học gần đây, mưa lớn có thể tạo ra biến động nhất định đối với tín hiệu di động ở các băng tần dưới 6 GHz — chính là tần số được các nhà cung cấp dịch vụ di động sử dụng phổ biến cho 4G và 5G tại Việt Nam. Tuy nhiên, mức suy hao trực tiếp từ các hạt mưa trên đường truyền ở những tần số này lại tương đối nhỏ.

Để hiểu rõ hơn: với mạng 4G và 5G dưới 6 GHz, tác động của mưa thường không đủ lớn để một mình gây ra sự giảm tốc độ đáng chú ý mà người dùng có thể cảm nhận rõ. Hạt mưa có khả năng hấp thụ sóng điện từ, nhưng ở tần số này, khả năng này không mạnh đến mức làm suy yếu đáng kể tín hiệu từ trạm phát đến thiết bị của bạn.

Hạ tầng viễn thông: Nguyên nhân thực sự phía sau hiện tượng

Khi mưa lớn kèm theo giông bão, những vấn đề thực sự xảy ra chủ yếu liên quan đến hạ tầng viễn thông chứ không phải sóng di động. Các trạm phát sóng, đường cáp quang và thiết bị kết nối có thể bị ảnh hưởng bởi:

• Mất điện: Giông bão làm gián đoạn điện lưới, khiến các trạm phát sóng không thể hoạt động bình thường hoặc phải chuyển sang nguồn dự phòng.

• Hư hỏng thiết bị: Sét có thể đánh vào các thiết bị viễn thông, làm hỏng hóc và gây sự cố.

• Gián đoạn đường truyền: Các đường cáp quang kết nối các trạm phát với mạng lõi có thể bị tổn hại, làm ngắt kết nối.

Khi một số trạm gặp sự cố, lưu lượng dữ liệu từ người dùng trong khu vực đó sẽ bị dồn sang những trạm lân cận. Điều này làm cho tài nguyên mạng tại các trạm này bị chia sẻ cho nhiều người hơn bình thường, dẫn đến việc mỗi cá nhân cảm thấy mạng chậm hơn.

Mật độ người dùng tăng đột biến: Yếu tố thường bị bỏ qua

Một yếu tố quan trọng khác mà ít ai để ý là hành vi sử dụng của người dân khi mưa lớn. Khi trời mưa, đa số mọi người có xu hướng ở trong nhà và tăng cường sử dụng điện thoại để:

• Xem video trên YouTube, TikTok hoặc Netflix

• Lướt mạng xã hội (Facebook, Instagram, Zalo)

• Làm việc online hoặc tham gia học tập trực tuyến

• Gọi video call với gia đình hoặc bạn bè

Nếu lượng truy cập tăng mạnh đột ngột trong một khu vực nhất định, tốc độ kết nối của từng người dùng sẽ tự động giảm, dù chất lượng sóng không thay đổi đáng kể. Đây là một hiện tượng tự nhiên của mạng máy tính: khi nhiều người chia sẻ cùng một tài nguyên, mỗi người nhận được phần nhỏ hơn.

Chất lượng vùng phủ sóng: Yếu tố cơ bản nhưng bị lơ là

Không phải tất cả khu vực đều có chất lượng phủ sóng 4G, 5G như nhau. Ở những vùng:

• Có địa hình phức tạp (núi, đồi, thung lũng)

• Có ít trạm phát sóng

• Có vật cản lớn (tòa nhà cao, công trình xây dựng)

…thì kết nối di động vốn đã không ổn định. Khi mưa lớn, các vấn đề này sẽ trở nên rõ rệt hơn, làm cho mạng chậm hơn so với các khu vực có phủ sóng tốt.

Tóm tắt: Mưa chỉ là một phần của câu đố

Kết luận rằng cứ mưa lớn là mạng 4G, 5G sẽ chậm là sai lầm. Với các mạng di động hiện đại dưới 6 GHz, tác động trực tiếp của hạt mưa thường khá nhỏ. Khi người dùng gặp tình trạng mạng yếu hoặc chậm khi mưa giông, họ thường chịu ảnh hưởng tổng hợp từ nhiều yếu tố:

• Chất lượng vùng phủ sóng tại vị trí của họ

• Mật độ người dùng và lưu lượng truy cập tăng đột biến

• Tình trạng hoạt động của các trạm phát sóng

• Độ ổn định của hạ tầng truyền dẫn (cáp quang, điện)

Nói cách khác, mưa có thể là một yếu tố góp phần, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Trong những trận mưa lớn kèm giông, khả năng duy trì hoạt động bình thường của toàn bộ hạ tầng viễn thông là điều quyết định chất lượng kết nối mà người dùng cuối cùng nhận được.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao 5G vẫn chậm hơn 4G khi mưa lớn nếu sóng mưa không ảnh hưởng nhiều?
5G hoạt động ở nhiều băng tần khác nhau. Các băng tần cao (mmWave) dễ bị ảnh hưởng hơn mưa, nhưng 5G dưới 6 GHz được sử dụng phổ biến tại Việt Nam thì tác động không lớn. Hiện tượng chậm chủ yếu do hạ tầng và mật độ người dùng.

Làm thế nào để có mạng nhanh hơn khi mưa lớn?
Bạn có thể thử chuyển sang WiFi nếu có, kết nối tại vùng có phủ sóng tốt hơn, hoặc chờ khi lượng truy cập giảm. Ngoài ra, liên hệ nhà cung cấp dịch vụ nếu tình trạng kéo dài lâu hơn bình thường.

Các nhà mạng có thể cải thiện tình trạng này được không?
Có, bằng cách nâng cấp hạ tầng, tăng số lượng trạm phát, cải thiện đường truyền dẫn, và trang bị hệ thống dự phòng điện mạnh hơn. Đây là những đầu tư dài hạn mà các nhà mạng lớn tại Việt Nam đang thực hiện.